Xã Phúc Trạch (tỉnh Hà Tĩnh) từ lâu được biết đến là vùng đất nổi tiếng với nhiều đặc sản của núi rừng. Bên cạnh những vườn bưởi trứ danh, nơi đây còn có một nghề đặc biệt gắn bó với người dân nhiều năm qua là nghề đẽo cây tìm trầm hương. Từ những cánh rừng dó bầu, thứ được ví như “vàng của rừng” đã mang lại nguồn thu đáng kể, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Người dân xã Phúc Trạch thu mua cây dó lâu năm, sau đó thuê thợ về đục cây để tìm trầm hương.

Theo người dân địa phương, trầm hương hình thành từ cây dó bầu khi thân cây bị tổn thương bởi sâu bệnh, gió bão hoặc tác động từ bên ngoài. Để tự bảo vệ, cây tiết ra nhựa và tích tụ qua nhiều năm, tạo thành phần gỗ sẫm màu, nặng và có mùi thơm đặc trưng – chính là trầm hương. Phần gỗ quý này thường nằm sâu trong thân cây, vì vậy người thợ phải dùng rìu, dao hoặc cưa để đẽo từng lớp gỗ, tìm ra lõi trầm.

Đối với những người làm nghề lâu năm, việc nhận biết cây có khả năng cho trầm không phải là điều quá khó. Họ quan sát màu vỏ, hình dáng thân cây, các vết thương tự nhiên hay thậm chí gõ vào thân cây để nghe âm thanh phát ra. Khi phát hiện dấu hiệu khả quan, người thợ sẽ bắt đầu đẽo dần vào phần thân gỗ để tìm lõi trầm.

Người dân đánh giá việc tìm trầm trong thân cây ngoài kinh nghiệm, còn phụ thuộc vào phần may mắn.

Ông Phạm Anh Tuấn (trú xã Hương Khê) cho biết, những ngày đầu mới bước vào nghề “tìm vàng trong thân cây”, thu nhập gần như phụ thuộc hoàn toàn vào may rủi. Tuy nhiên, khi đã tích lũy được kinh nghiệm, người thợ có thể dự đoán phần nào khả năng có trầm trong thân cây dó bầu, từ đó quyết định thu mua để khai thác.

Theo ông Tuấn, trầm hương nằm sâu bên trong thân cây nên rất khó xác định chính xác số lượng trước khi đẽo ra. Vì vậy, nghề săn trầm hay thu mua cây dó bầu để tìm trầm luôn tiềm ẩn rủi ro. Dù vậy, với những người có kinh nghiệm lâu năm, việc quan sát hình dáng, màu gỗ hay mùi hương cũng giúp phần nào nhận biết cây có khả năng cho trầm.

Các cơ sở chế tác sản phẩm trầm hương từ cây dó.

“Có những gốc cây khi đẽo ra gặp trầm đẹp, mùi thơm và độ bền cao thì có thể thu lãi hàng trăm triệu, thậm chí tiền tỷ. Nhưng cũng có trường hợp đẽo cả ngày vẫn không tìm thấy miếng trầm nào, coi như mất trắng số tiền đã bỏ ra để mua cây,” ông Tuấn chia sẻ.

Theo ông Tuấn, chính sự may rủi ấy khiến nghề đục, xoi trầm không phải ai cũng theo được lâu dài. “Có gốc cây mang lại lợi nhuận bạc tỷ, nhưng cũng có khi mất trắng vài trăm triệu đồng,” ông nói.

Anh Nguyễn Tiến Minh (38 tuổi, trú xã Phúc Trạch) cho biết, nghề trầm hương đang trở thành hướng phát triển kinh tế quan trọng của nhiều hộ dân. Nhiều gia đình trồng hàng trăm đến hàng nghìn cây dó bầu trên đất vườn, đất đồi. Sau một thời gian sinh trưởng, cây được khoan hoặc tạo vết thương để kích thích hình thành trầm, sau đó tiến hành khai thác.

"Tôi thường tìm mua cây dó trầm có tuổi đời khoảng 20 năm. Sau khi mua cây về, tôi sẽ thuê thợ đẽo cây để tìm trầm. Đối với nghề này, ngoài kinh nghiệm còn cần cả sự may mắn, vì khi đẽo cây, bên trong trầm nhiều thì có giá trị kinh tế rất cao. Hằng năm, doanh thu từ nghề này mang lại cho gia đình tôi khoảng 30 tỷ đồng",  anh Minh chia sẻ.

Nông dân thu mua, chở cây dó về cơ sở kinh doanh để chế tác trầm hương.

Ngoài những người thu mua cây dó để tìm trầm, tại xã Phúc Trạch xuất hiện nhiều hộ kinh doanh, cơ sở chế tác trầm mang lại doanh thu hàng trăm tỷ mỗi năm.

Ông Bùi Thức Chính (45 tuổi, trú xã Phúc Trạch) cho biết, hằng năm gia đình ông sản xuất thẻ hương, hương nụ và các sản phẩm khác từ cây dó trầm. 

"Đặc biệt là vụ Tết, cơ sở của gia đình tôi xuất bán gần 60.000 thẻ hương, khoảng 1.000 hộp hương nụ cùng nhiều sản phẩm khác. Sau vụ Tết, doanh thu từ nghề sản xuất các sản phầm trầm hương đạt 500-600 triệu đồng, chiếm gần 2/3 doanh thu cả năm", ông Chính nói.

Những sản phẩm trầm hương tại cơ sở kinh doanh xã Phúc Trạch. 

Trao đổi với PV VietNamNet, lãnh đạo UBND xã Phúc Trạch cho biết, từ một nghề gắn với sự may rủi của núi rừng, trầm hương ở Phúc Trạch đang dần trở thành hướng phát triển kinh tế hiệu quả. Những “thỏi vàng” ẩn mình trong thân cây dó bầu không chỉ mang lại giá trị kinh tế lớn mà còn mở ra con đường làm giàu cho nhiều người dân ở xã này.

Cũng theo lãnh đạo xã Phúc Trạch, cây dó bầu và trầm hương hiện nay là sản phẩm chủ lực của địa phương. Toàn xã hiện có tổng diện tích 1.000ha, mỗi năm doanh thu trên 200 tỷ đồng.

Theo Thiện Lương (Vietnamnet)
 
Xem bài viết gốc tại đây